Kişilik bozuklukları süreklilik gösteren, kişinin düşünce tarzı, duygusal tepkileri, davranışları ve ilişki kurma biçimini etkileyen uyum bozukluklarıdır.Kişinin iş, sosyal ilişkiler ve kişisel uyum yeteneğini önemli ölçüde etkiler. DSM-5 (Amerikan Psikiyatri Birliği’nin Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) farklı kişilik bozukluğu tiplerini şu şekilde tanımlamaktadır;
- Paranoid Kişilik Bozukluğu: Aşırı derecede şüphecilik, kuşkuculuk ve düşmanlık gibi özelliklerle karakterize olan bir kişilik bozukluğudur. Bu bozukluk, diğer insanların niyetlerini yanlış yorumlama, güvensizlik, kuşkuculuk ve sürekli bir korunma içinde olma eğilimi ile belirginleşir.
Şizoid Kişilik Bozukluğu: Duygusal soğukluk, sosyal geri çekilme ve duygusal ifade eksikliği ile karakterizedir.Duygusal yakınlıktan kaçınma, yalnızlık ve sosyal ilişkilerde isteksizlik gösterirler. - Şizotipal Kişilik Bozukluğu: Toplumsal ilişkilerde garip davranışlar, düşük sosyal beceriler ve düşük duygusal ifade ile karakterizedir.Sanrısal düşünceler, tuhaf inançlar ve duygusal soğukluk gözlenir.
- Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Toplumsal normlara uymama, düşmanlık, kural ihlalleri ve başkalarının haklarını çiğneme ile karakterizedir.Empati eksikliği, sorumsuzluk, düşük suçluluk duygusu ve manipülatif davranışlar sergilerler.
- Borderline Kişilik Bozukluğu: Duygusal dalgalanmalar, kendine zarar verme davranışları, boşluk hissi ve ilişki kararsızlığı ile karakterizedir.Kimlik belirsizliği, kendine zarar verme, yoğun duygusal çalkantılar ve ani öfke patlamaları gözlenir.
- Histriyonik Kişilik Bozukluğu: Duygusal dramatizasyon, dikkat çekme ihtiyacı, yüzeysel ilişkiler ve aşırı duygusal davranışlar ile karakterizedir. Histriyonik kişilik bozukluğu olan bireyler, çevrelerindeki kişilerden sürekli olarak ilgi ve onay ararlar.
- Narsistik Kişilik Bozukluğu: Kendi önemini abartma, empati eksikliği,büyüklenme, kendini beğenmişlik, başarı ve güç arzusu, başkalarını hor görme ve eleştirme gibi özellikleri vardır.
- Bağımlı Kişilik Bozukluğu: Başkalarının onayına ve rehberliğine aşırı bağımlılık, karar verme zorluğu ve çaresizlik hissi ile karakterizedir. Karar vermekte zorlanma, bağımlılık, başkalarına aşırı bağımlılık ve çatışma kaçınma gibi özellikleri vardır.
- Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Düzenlilik, mükemmeliyetçilik, kontrol gereksinimi ve esneklik eksikliği ile karakterizedir.Aşırı düşünme ve planlama, detaylara fazla odaklanma, kurallara sıkı sıkıya bağlılık ve esneklik eksikliği gibi belirtiler gösterirler.
Kişilik Bozuklukları belirtileri genellikle ergenlik ve erken erişkinlik dönemlerinde ortaya çıkmaktadır. Psikoterapi sürecinde, hatalı düşünce kalıplarının değerlendirilmesi, yeni düşünce ve davranış kalıplarının öğrenilmesi amaçlanmaktadır. Terapi aynı zamanda başa çıkma ve kişiler arasındaki ilişki becerilerini geliştirmeyi amaçlar.
